Sultan Hamid Düşerken Nahid Sırrı Örik

Alıntı #1, Sayfa 19: 
Mehmet Şahabettin Paşa’nı sadık bendesi Ürgüplü Süleyman Efendi, kendisini arabaya hayli zahmetle bindirdi: İki buçuk sene evvel sol koluna hafif bir inme de gelmiş olan paşa bir külçe halini almıştı (…) 

Açıklama
Romanın başlarında Mehmet Şahabettin Paşa hakkında kurulan bu cümleler, onun en önemli özelliğini, tamamen yaşlı ve güçten düşmüş bir adam olmasını, mizahi bir üslupla gösterir. 
 
Alıntı #2, Sayfa 108:
Eğer hayat dahi bir nevi piyes ise, o kendisine romantik değil de realist bir piyes rolü seçmiş bulunuyordu ve bu realist piyesin kabul ettiği rolünde aşk için en ufak bir fedakarlık da yazılı değildi.

Açıklama
Romanın merkezindeki karakter Nimet, kendisini “gerçekçi” bir karakter olarak tanımlar ve güç sahibi olmak, hayat standardını devam ettirmek için elinden gelen her şeyi yapar.
 
Normalde edebiyatta kadınlara (belki de gereğinden fazla) yüklendiğini söyleyebileceğimiz bir “aşk” rolünden kurtulması, Nimet’in aşk ve sevgi dışında da gerçek istekleri, hırsları ve amaçları olan bir karakter olarak öne çıkmasını sağlar.
 
Bu cümleler de, romanda Nimet’i en açık şekilde betimleyen cümleler arasındadır. 
 
Alıntı #3, Sayfa 175: 
Genç kadın bir an “Zavallı Sultan Hamid! Koca padişahı elinizde bir kuklaya çevirdiniz” diye düşündü. Sonra, mazi ile alakalı his ve düşüncelerinden bir kere daha sıyrılarak bugüne, günün menfaatlerine dönüp sordu. (…)

Açıklama
Sultan Hamid Düşerken, anlatısı ve yazarın eser boyunca kullandığı tonu açısından, II. Abdülhamid’e olumlu yaklaşan bir eserdir.
 
Ancak bu olumlu yaklaşım, romandaki karakterlerden kaynaklanmaz. Mehmet Şahabettin Paşa ve kızı Nimet, ilk bakışta Abdülhamid’in destekçileri gibi gözükseler de, asıl amaçları her zaman kendi çıkarlarını savunmaktır. 175. sayfadaki iki cümle, bu durumu net bir şekilde ortaya koyar. 
 
Alıntı #4, Sayfa 202: 
Fakat bu adam avuçlarında Şefik gibi bir balmumu yumuşaklığında istediği şekle girer miydi? 

Açıklama
Nimet’in İttihat ve Terakki’nin en önemli liderlerinden Talat Bey hakkında düşündüğü bu soru, Talat’ın kendisi ile ilgili fazla bilgi vermemekle beraber, Nimet ve Şefik’in kişilikleri ve ilişkileri hakkında pek çok şeyi özetler. 
 
Alıntı #5, Sayfa 242: 
Seni iş başına getirdiği, yani sadaretle harbiye ve bahriye nezaretlerini uhdene tevcih ettiği takdirde üç dört gün içinde kendisinin taht ve tacını her türlü tehlikeden kurtarabileceğini ona temin et! 

Açıklama
Romanın sonlarına doğru Nimet’in kocası Şefik’e söylediği bu cümleler, onun hırsının geldiği son noktayı gösterir.
 
Yalnızca hızlı bir politik yükselişle yetinmeyen Nimet, kocasını “ya hep, ya hiç” olarak özetlenebilecek bir kumara gönderir, Osmanlı Devleti’nin en önemli konumunu padişahtan talep etmesini ister.